Nederlands boek uit 1869 gevonden met spelregels baseball

In 1869 verscheen het boek De spring in het veld van P. Beets met daarin de spelregels van base ball. Al bijna anderhalve eeuw (!) geleden maakte Nederland kennis met de sport, die we nu honkbal noemen.

In 1906 gaf J.C.G. Grasé namens de Amsterdamsche Bond voor Lichamelijke Opvoeding een Nederlandstalig boekje uit met de spelregels van baseball. Dat wordt met terugwerkende kracht gezien als het begin van honkbal in ons land, want als docent Engels vertelde Grasé zo over de Amerikaanse spelregels. Daarna werden honkbalwedstrijden gespeeld op Nederlands grondgebied. Dit boekje is zo’n beetje de oerknal van het Nederlandse honkbal.

Nieuw onderzoek toont alleen aan dat deze geschiedenis veel verder teruggaat. In 1893 bijvoorbeeld stond in het tijschrift Nieuwsblad voor den boekhandel een kort bericht:

‘Bij ons zal verschijnen eene Serie SPORTBOEKJES, bevattende alle takken van Sport, als: Schaatsenrijden, ijsjachten, sneeuwschoenen, bandy, curling, cricket, base-ball, voetbal, hockey, paardensport, hondensport, jagen, visschen, roeien, zeilen, zwemmen, kolven, kaatsen, lawn-tennis, gymnastiek, schermen, wielrijden, athletiek, enz. enz.’

Dat was dertien jaar vóór de vertaling van Grasé, maar echt sensationeel is een vondst van taalkundige Jan Luitzen. Hij ontdekte het boek De spring in het veld of voluit De spring in ’t veld of vermakelijke gymnastiek en spel in de vrije lucht en in de speelkamer, benevens uitspanningen met licht en schaduw.

Het was samengesteld door P. Beets en bevatte enkele passages over ‘het balspel met vrijplaatsen’, ook wel ‘Base ball’ genoemd. Jaar van uitgifte: 1869! Extra leuk is dat het vol gekleurde prenten staat, alhoewel niet van baseball. Er is wel een illustratie van cricket opgenomen, die daarmee de oudste is in een Nederlandse publicatie.

De spelregels van baseball van 1869 hebben wel een uiterst Engels karakter, gestoeld op hoffelijkheid en sportsmanship. ‘Dit spel wordt in Engeland veel gespeeld,’ opende Beets daarom, zonder aandacht te besteden aan de Verenigde Staten, waar baseball toen al een bekende bezigheid was. Over de rol van de werper schreef Beets: ‘De bal-opwerper, die tot de dienenden behoort, staat 5 á 6 schreden van den slaanden verwijderd, en werpt dezen bal in een flauwen boog toe.’

De kans dat een speler deze aangooi zou missen, was minimaal. In het Amerikaanse baseball is het juist de gewoonte om de bal zo hard mogelijk aan te gooien, om het de tegenspeler moeilijk te maken. Zo zijn in onze tijd de spelregels ook bekend, zodat door de vondst van De spring in het veld duidelijk is dat baseball in de tweede helft van de negentiende eeuw van een Engelse sport is veranderd in een Amerikaanse.

Of deze uitgave uit 1869 heeft geleid tot een daadwerkelijk potje baseball op een Nederlands veld is niet achterhaald. Wat we wél kunnen vaststellen is dat dit werk van bijna anderhalve eeuw geleden zorgde voor de taalkundige introductie van baseball in ons taalgebied.

Dit historische boek is door de Universiteit van Amsterdam online gezet, in de Collectie Nederlandsch Schoolmuseum.

Tekst: Jurryt van de Vooren, Sportgeschiedenis.nl

Een uitgebreid verhaal over de geschiedenis van het Nederlandse honkbal kun je voor 28 cent lezen op de website Blendle.

Deel dit bericht: Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on Google+0Pin on Pinterest0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page